| تبليغات | X |
سماعیل مسقطی ـ مسقدی ـ پیشکسوت موسیقی کرمانشاه درگذشت.
اسماعیل مسقطی را عجوبهی بداههنوازی نامیدهاند، چراکه در مضراب مضراب از کارهایش، بداههنوازی که یکی از ارکان موسیقی ایرانی بهشمار میرود، قابل مشاهده است.
اسماعیل خان مسقطی در سال ۱۳۰۱ در شهر کرمانشاه بهدنیا آمد. پدرش محمدابراهیم پسر مصطفی خان وکیل از شاگردان میرزا آقاخان پدر بوده است. از ۱۲ سالگی با نواختن ضرب وارد دنیای بزرگ موسیقی شده و در ۱۸ سالگی به تار روی آورد. در دورانی که استاد «مرتضی نیداوود» و «یحیی زرینچه» در کرمانشاه اقامت داشتند، شاگردیشان را کرده و پس از آن از راهنماییهای استاد ابوالحسن صبا بهره گرفته است. مسقطی گفته بود، تمام ترانههای کردی را که ساخته، استاد صبا به خط نت در میآورده است.
بعد از آن، به کرمانشاه برگشت و نت تمام آهنگها را در رادیو کرمانشاه عرضه کرد. ۱۸ سال از زمان تأسیس تا سالهایی بعد از انقلاب اسلامی با ارکسترهای مختلف همکاری کرد. گروهی متشکل از «عبدالصمدی» و «مجتبی میرزاده»، «محمود مرآتی»، «اکبر ایزدی»، «بهمن پولکی»، «حسن زیرک»، «محمود بلوری»، «حشمتاله لرنژاد» و «سیداسماعیل پیرخدری».
خودش میگفت: تمام آهنگهایی که با کمک مرحوم صبا نوشته بود، از بین رفته است و تنها این آهنگها در حافظهی او باقی مانده بود؛ همانها که تا سالهای آخر حیاتش، همچنان با قدرت دست و پنجهاش آنها را مینواخت. وی آثار و آهنگهای زیادی را ساخته است. از این آثار میتوانند به «کچهکچه»، «به و به و»، «پهپو سلیمانی» و «جمیل جمیله» اشاره کرد.
شیوهی تارنوازی اسماعیل مسقطی منحصر به خود او بود. گفته میشود افراد زیادی مانند «حمیدرضا طاهرزاده» تحت تأثیر شیوهی تارنوازی اسماعیل مسقطی بودند. مسقطی هیچگاه در تارنوازی مقلد نبوده است.
او برای اهالی کرمانشاه نویدبخش شادی و سرور است. وی که به شیرین پنجه ملقب بود، در نوازندگی تار، سهتار، عود، ویولن، ضرب، دف، دایره و جاز مهارت کافی داشت. و جزیی از موسیقی فولکلور کردی است و شهرت و آوازهی فراوان در کردستان عراق دارد.
بهار ۸۷، شیرین پنجهی موسیقی ایران را با خود برد؛ پیکر اسماعیل مسقطی در باغ فردوس کرمانشاه آرام گرفته است.
|
گاهشماري | |
|
گاهشماري هاي محلي كردي با اينكه احتمال دارد همانند تقويم هاي ديگر اقوام تحت تأثير اطلاعات علمي و نجومي همسايگان واقع گرديده باشد ولي پاره اي اختصاصات و نام هاي ويژه ماهها ، عيدها و محسباتي دارد كه حاوي نكات شايان توجهي است . آغاز سال كردي مانند ساير ايراني ها روز اول بهار و با جشن نوروز در نقطه اعتدال ربيعي آغاز مي گردد . ولي در بين روستائيان و عشاير تقويم محلي نيز رواج دارد در اين تقويم سال از اول اسفند ماه آغاز مي شود كه به آن وهار كوردي يا بها كردي مي گويند . كلهرها نيز در چهل و پنجمين روز زمستان آغاز سال خود را تحت عنوان وهار كوردي جشن مي گيرند . در اين تقويم سال 360 روز است و 5 روز باقيمانده سال را پنجه مينامند. پنجه معمولاً از 14 فروردين شروع و در غروب 18 فروردين خاتمه مي يابد . سال كردي داراي 4 فصل و 12 ماه به شرح زير است : 1 ـ فصل ها عبارتند از : وهار (بهار) ، تاوسان (تابستان) ، پايز (پائيز) ، زمسان (زمستان) 2 ـ ماه هاي كردي در طوايف مختلف نام هاي گوناگون دارد كه در هر حال توصيفي از فصول مختلف سال و با الهام از زندگي گياهان ، جانوران و آداب كشاورزي و گله داري است . دوازده ماه سال به ترتيب عبارتند از جيژنان (فروردين) ، گولان (ارديبهشت) ، زهردان (خرداد) ، پهرپهر ( تير) ، گهلاويژ (مرداد) ، نوخشان (شهريور) ، بهران (مهر) ، خهزان (آبان) ، ساران (آذر) ، بفران (دي) ، بهندان (بهمن) ، رمشان (اسفند) |
|
باورها | |
|
ـ اگر برگ چاي روي استكان چاي قرار گيرد ميهمان مي رسد ـ اگر كسي آب پرتاب كند و آب صدا دهد ميهمان مي رسد ـ اگر جارو به تن كسي بكشند عمرش كم مي شود ـ هر كس شب جارو كند تنگ دست مي شود ـ اگر كف پاي كسي خارش كند راه دوري در پيش دارد ـ بچه به آئينه نگاه نمي كند و مي گويند ديوانه مي شود ـ كسي كه هنگام خنديدن اشك از چشمانش سرازير بشود در غريبي مي ميرد |
|
ضرب المثل ها | |
|
فارسي كرمانشاهي : ـ اول پياله و بد مسي درباره كساني كه در قدم اول انجام كار آن را خراب مي كنند ـ شدي ستاره سويل به دوستان بعيد العهد مي گويند ـ فلاني مينه مار مكنه در باره اشخاصي كه در اموال ديگران زياد تجسس مي كنند
گويش كردي كلهري : ـ خدا پراو ديه وفر نياسه باني خداوند كوه پراو را ديده و برف روي آن گذاشته ـ فلاني كره كلاشي تيد فلان كس به زحمت گيوه هايش را دنبال خودش مي كشد ـ دالگه بوينه و دوتگه بخوازه مادر را ببين و دختر را خواستگاري كن
گويش كردي سوراني : ـ ريحان بو سر ميرزا خان خاسه ريحان براي سر ميرزا خان خوب است ـ گشت گيانم بكن سوژن آژن ويم بيشن كيخوا ژن تمام بدنم را سوزن آجين بكنيد ولي به من بگوييد زن كدخدا ـ كتك و مشك بونه خويشك گربه و موش خواهر و برادر شدند |
|
| |
|
پوشاك زنان كرد 1 ـ سربند : سربند زنان كرد اين استان پرپشت است و از چندين دستمال كلاغي ريشه دار تشكيل شده است . گاه نيز بانوان كرد به ويژه دختران و نوعروسان به جاي سربند ، از كلاهك يا عرقچين منجوق دوزي شده استفاده مي كنند . 2 ـ زيرپوش : زير پيراهن زنان كرد اين منطقه ساده و بلند است و تا پشت پا مي رسد . 3 ـ پيراهن : پيراهن زنان كرد بلند و گشاد است و معمولاً آن را از پارچه هاي گلدار تهيه مي كنند . 4 ـ كلنجه : يكي از پوشاك زيباي بومي و مورد علاقه زنان كرد استان كرمانشاه است زيرا علاوه بر رنگ ، برش و وضع تزئين خاص خود به زنان امكان استفاده از زيورهاي گوناگون را مي دهد . 5 ـ يل : يل يا نيم تنه زنان كرد اين منطقه شبيه ساير مناطق كرد نشين است . آستين يل زنان كرد عموماً بدون سنبوسه و فقط بر دم آستين چاكي كوتاه دارد . كناره هاي يل در حالت پوشيده هميشه از هم باز است . 6 ـ قبا : مانند پيراهن تمام قد و بلند است و تا پشت پا مي رسد . رويه اش اغلب از مخمل الوان تهيه مي شود . 7 ـ روپوش : چادري است از پارچه ابريشمي مشكي كه معمولاً آن را از درازا بر پشت و گرده مي افكنند و دو گوشه بالايي آن را جلو آورده در پيش روي سينه گره ميزنند . 8 ـ جافي : شلواري ماند شلوار مردان است . اين شلوار را زنان كرد به ويژه زنان روستايي هنگام كار مي پوشند در ساير مواقع زنان شلواري گشاد از جنس حرير به پا ميكنند .
|
|
پوشاك مردان كرد | |
|
اگر چه پوشاك مردمان استان كرمانشاه در شهرها همانند پوشاك ساير شهرهاي ديگر مي باشد ولي با اين وجود در بسياري از نقاط اين استان پوشاك مردان كرد شبيه پوشاك مردان كردستان و آذربايجان است به طوريكه پوشاك مردان كرد مناطق مذكور از يازده تكه به شرح زير تشكيل مي شود : 1 ـ عرق چين : عرق چين را بانوان كرد از نخ يا ابريشم مي بافند . برخي از مردان از عرق چين و برخي ديگر از كلاه مخروطي شكل پارچه اي استفاده مي كنند . 2 ـ سر بند : مردان كرد بر دور عرق چين يا كلاه مخروطي خود دستمال هاي متعددي ميپيچند و بعضي از آنها به رنگ هاي روشن و گل دار مي باشند . 3 ـ كرواسي فقيانه : پيراهني كه داري آستين هاي بلند بود و آستين ها به فقيانه معروف مي باشد . 4 ـ سخمه : بر روي پيراهن پوشيده مي شود جلو آن كاملاًباز و دكمه دار مي باشد . 5 ـ قبا : پوشش تمام قد كه بر روي سخمه مي پوشند . 6 ـ شال : شال كمر را از پارچه هاي نرم و محكم انتخاب مي كردند و به دو صورت ساده يا قلابي چپ و راست مي بندند . 7 ـ سلته : نيم تنه داراي آستين مي باشد كه در قسمت داخل آن دو جيب دوخته شده و به منزله كت و روپوش استفاده مي كنند . 8 ـ جافي : شلواري است كه به سبب راحتي امروزه در اكثر نقاط ايران رايج شده است . اين نوع شلوار از مچ پا تنگ و به طرف بالا فراخ تر مي شود و با بندي در كمر بسته مي شود . 9 ـ پاپوش : اعيان و اشراف و سواره ايل از گيوه ملكي و زيره گاميشي و در صورت دسترسي در تابستان از كلاش اورامي استفاده مي كنند .
10 ـ كپنك : در زمستان ها به جاي پالتو از نمد مرغوب و عالي تهيه مي شود استفاده ميكنند . 11 ـ جوراب : جوراب مردان كرد را بانوانشان از پشم هاي الوان مي بافند . |
| خورشت خلال بادام | |||||||||
|
این خورش بومی شهر کرمانشاه است که در مجالس این شهرهم در عزا و هم عروسی ميل می شود . مواد لازم برای 4 نفر: گوشت (معمولا)گوسفندی=500 گرم، خلال بادام=250 گرم،زرشک سیاه=2 قاشق غذاخوری، پیاز=2 عدد متوسط، لیمو عمانی :به مقدار دلخواه (مثلا 4 عدد)،زعفران حل شده در آب=2 قاشق غذاخوری، رب گوجه فرنگی=1 قاشق غذاخوری، نمک : به میزان دلخواه، زردچوبه=2/1 قاشق مرباخوری،روغن، نمک و فلفل=به میزان لازم معمولاً کرمانشاهی ها در این خورش از روغن کرمانشاهی استفاده می کنند. طرز تهیه: پیازها را خلالی کرده و در روغن کمی تفت دهید تا طلایی شود. گوشت را هم به شکل ریز خرد میکنیم پیاز ها را هم ریز خرد کرده ودر کمی روغن تفت میدهیم.بعد از چند دقیقه گوشتها را اضافه کرده و سپس زردچوبه را اضافه کرده.و تفت می دهیم.زعفران آب کرده را به این مخلوط می افزاییم.سپس سه لیوان آب را به همراه خلال بادام به ظرف افزوده و می گذاریم تا به مدت یک ساعت روی حرارت ملایم باشد تا گوشت نیم پز شود.رب گوجه فرنگی را در کمی روغن تفت دهید و با نمک و فلفل به خورش اضافه کرده؛ 1 ربع قبل از اتمام پخت زرشک و همین طور لیمو عمانی را به خورش اضافه کنید و صبر کنید تا خورش جا بیفتد.(برای پختن گوشت مدت 2 ساعت کافی است) اگر کسی به شخصی بگوید : « انشاءالله خلالت را بخورم» ، یعنی انشاءالله بمیری و من خورش خلال شب هفتت را بخورم !
|
|
خمارآشي | |
|
ماسوا : خوراك فقراي روستاست كه از دوغ كشك و برنج خردشده تهيه ميشود . دوغ كشك را قوام آورده برنج را در آن مي ريزند . |
|
دوينه يا ترخينه | |||||||||||||
|
دوينه يا ترخينه : اين غذا را بيشتر در زمستان مي خورند ولي بايد در بهار و تابستان مواد اصلي آن را فراهم كنند . ابتدا گندم را تميز مي شويند سپس آن را پخت داده و پس از پخت آن را خشك مي كنند و سپس بلغور آسياب مي كنند . از چندي قبل دوغ را در مشك مي ريزند تا آبش گرفته شود و پس از آن با بلغور مخلوط كرده و به صورت گلوله هايي در آورده و سپس در مقابل آفتاب آن را خشك مي كنند . از خشك شده آن در زمستان هم به صورت غذا با روغن استفاده مي كنند و هم درآب خيسانده و از دوغ آن استفاده ميكنند. اگر كسي سرماخوردگي داشته باشد از ترخينه استفاده مي كند .
|
|
نواهاي كردي كرمانشاه | |
|
هوره از نواهاي قديمي مردم كرد است . مشهور است نكيساي باربد براي خسرو و شيرين هوره مي خوانده اند. برخلاف چند دهه اخير هوره را با همراه تنبور اجرا مي كردند. اين نوا داراي چهارده مقام مي باشد كه عبارتند از : 1- گله خاك 2- گله وه دره 3- بالا دستاني 4- شاه حسيني 5- سارو خاني 6- جلو شايي 7- طرز 8- مجنوني 9- كري 10- پاريه 11- دو بالا 12- غريوي 13- بانه بنه يي 14- پاوه موري كه هركدام داراي فرعياتي مي باشند . گونه ديگر هوره مويه يا مور است كه در شيون و مرگ افراد ، بوسيله زنان و در بعضي از نقاط توسط مردان خوانده مي شود . با ظهور تصوف در نقاط كردنشين اهل سنت و جماعت دروايش قادريه هوره را با جذبه و حالت گريه و استغاثه به گونه اي خاص خواندند و رنگي عرفاني به آن دادند كه به سوز معروف شد . هوره را در جنگ نيز جنگجويان كرد مي خوانده اند . از ديگر رديف ها و نغمه هاي كردي بايد از بيات كرد ، حاجي حسني ، بسته نگار ، قطار و قرايي كه در دستگاه شور اجرا مي شود نام برد . دو گونه ديگر از نواهاي كردي ، گوراني و سياه چمانه مي باشد كه در منطقه جوانرود و اورامان رواج بيشتري دارد . گوراني از الحان بهاري است كه ابيات آن از دو بيتي هاي محلي است و به هنگام دميدن سبزه و گل در دشت و كوهستان و در مراسم عروسي و شادماني با همراهي شمشال و يا بدون ساز خوانده مي شود . سياه چمانه از الحان پائيزي است و زمان خواندن آن برگ ريزان مي باشد كه با هلهله و شادماني همراه نبوده و بسيار غم انگيز است .
|
1 ـ دوزله : دوزله سازي است بادي كه از استخوان دال و يا حتي ني ساخته مي شود به اين ترتيب كه براي درست كردن آن دو جفت استخوان را بوسيله موم به هم وصل مي كنند سپس شش سوراخ در روي آن تعبيه كرده و بوسيله فيقه در آن مي دمند و با حركات انگشتان انواع ملودي ها را اجرا مي كنند . با دميدن ممتد توسط دهان در فيقه ، صداي دلنشين و گيرايي ايجاد مي شود . دوزله از نوع سازهايي است كه جنبه بزمي دارد و در مراسم عروسي و عزا به كار مي رود .
2 ـ دايره : دايره به شكل حلقه دايره مانندي است كه از چوب نرم ساخته شده ، سپس پوست نازك گوسفند يا بز به آن مي كشند و به دور تا دور آن زنگول هايي منظم ميآويزند . زدن دايره در مراسم شادي رايج است .
3 ـ سرنا : سازي است كه جنبه بزمي دارد و در مراسم عروسي و عزا به كار مي رود .
4 ـ شمشال : نوعي ساز بادي است از فلز كه شبيه ني است و مانند ني نواخته مي شود . اين ساز در واقع همان ني چوپان است كه سه جنبه حماسي ، عرفاني و طبي دارد .
5 ـ تنبور : تنبور سازي است مقدس كه بيشتر در منطقه گوران و صحنه در ميان پيروان اهل حق رواج دارد اين ساز از نوع سازهاي زهي است با دسته بلند شبيه سه تار با اين تفاوت كه دسته تنبور طبيعي تر از دسته سه تار است .
از ديگر سازهاي محلي مي توان تنبك ، ني لبك ، دهل نام برد .
پیشینه تاریخی کرمانشاه در گذر زمان شواهد و مدارک باستان شناختی نشان می دهد این منطقه از اولین زیستگاههای انسان به شمار می رفته و یکی از مراکز مهم جمعیتی در زاگرس میانی محسوب می شده است .
تمامی مراحل وادوار زندگی انسان از عهد حجر تا دوره های تمدنی پیش از تاریخ و سپس تا تشکیل حکومت های بزرگ ، سیر تحول خود را در این محدوده طی کرده است .
در هزاره چهارم ق ، م ، استان کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی بود .
بازرگانان این منطقه با بازرگانان شوش و بین النهرین داد وستد و تبادل کالا داشتند .
وجود بازارهایی از آن دوره (( گودین)) کنگاور و ((چغاگاوانه )) اسلام آباد شاهدی بر این مدعاست
جغرافیای انسانی :
بر اساس سرشماری عمومی نفوس ومسکن سال1385 ش ،جمعیت استان کرمانشاه بالغ بر 1950055 نفر است و حدود سه درصد از جمعیت کل کشور را تشکیل می دهد . از این تعداد 432/68 درصد در نقاط شهری و 567/31 درصد در نقاط روستایی زندگی می کنند و بقیه غیر ساکن هستند .
از این جمعیت تعداد 987577 نفر مرد و 950547 نفر زن هستند. از جمعیت این استان 90046 در گروه سنی 65 ساله و بیشتر قرار دارند . 1326176 نفر بین 15 تا 64 ساله و 521901 کم تر از 15 ساله هستند.
نژاد :
اگر چه اظهار نظر در باره نژاد کرد ، کاری بس دشوار است .
ولی به نظر می رسد کردهای کرمانشاه همچون کردهای کردستان آریایی تبار و از ساکنان قدیم فلا ت ایران هستند
زبان :
زبان اهالی کرمانشاه کردی است که به چهار گویش تقسیم می شود : گویش کردی – کلهر – گویش کردی اورامی – گویش کردی سورانی – گویش لکی
دین :
اکثر غریب به اتفاق جمعیت استان کرمانشاه را مسلمانان شیعه تشکیل می دهند و درصدی نیز خواهران وبرادران اهل تسنن هستند .
4- جغرافیای سیاسی و اقتصادی
تقسیمات اداری و سیاسی
بر اساس آخرین و ضعیت تقسیمات کشوری استان کرمانشاه چهارده شهرستان ،بیست وهشت شهر ،بیست ونه بخش و هشتادو پنج دهستان دارد .
استان کرمانشاه
ایران ،این مرز پر گهر ومهد تمدن ، نشانی از عشق وهنر وجاودانگی دارد ودر این میان کرمانشاه ، سرزمین عشق و دلاوری وصلابت ، سند افتخار ماست .
سند افتخار مردمی که چونان زاگرس استوار وپابرجا در مقابل پستی ها و بلندی ها ایستاده اند و در برابر حوادث تاریخی اصالت وتمدن خود را حفظ کرده اند کرمانشاه با چشم اندازهای بدیع ، کوهای سر به فلک کشیده ، سراب های پر آب ورودهای خروشان ، غارهای اعجاب انگیز وطبیعتی بکر وآثار تاریخی چون طاقبستان ، کتیبه بیستون ،معبدآناهیتا ، سراب نیلوفر و .... همچون نگینی در غرب ایران می درخشند
تمدنهای بزرگ جهان مدیون کتیبه بیستون هستند
منطقه تاریخی واکوتوریستی بیستون در 25 کیلومتری شرق کرمانشاه در مسیر کرمانشاه تهران ودرجوار کوه بیستون قرار دارد ، کوهی که همیشه یادآور دلیری ها وافسانه هاست .
کوه بیستون از زمانهای بسیار دور نیز دارای اهمیت وتقدس فراوانی بوده است و به همین دلیل است که تقریباًاز هر دوره اثری در در پهنه آن دیده می شود .
این آثار از دوره جمع آوری غذا آغاز وبه دوره صفویه ختم می شود و بی شک می توان بیستون را گنجینه تاریخ بشری نامید .
برخی آثار ارزشمند این مجموعه شامل کتیبه های اسلامی ، نقش وکتیبه داریوش هخامنشی ، مجسمه هرکول ، کتیبه و نقش گودرز ، فرهاد تراش ،بنای اشکانی ، سر ستونهای دوره ساسانی ، کاروانسرای ایلخانی ، تپه نادری ، پل خسرو ، کاروانسرای شاه عباسی ، وقفنامه شیخ علی خان زنگنه ، نقش مهرداد دوم ، غار شکارچی ، صفه ودیوار مادی ، پل صفوی می باشد که از میان آنها کتیبه داریوش هخامنشی از همه پر اهمیت تر است .
مدیر سایت تاریخی بیستون گفت : کتیبه داریوش بزرگترین ، پر اهمیت ترین و معتبر ترین کتیبه ای است که تاکنون در جهان شناسایی شده است .
در سال 522 قبل از میلاد ، به دستور داریوش شاه هخامنشی نقشی از وی ، فروهر و دو تن از بزرگان پارسی ، گئومات مغ و 9 تن از شاهان مغلوب بر دیوار کوه بیستون حک شده است .
علاوه بر این نقش فرامین داریوش شاه نیز به صورت کتیبه ای در دل بیستون حجاری شده است .
شرح فتوحات داریوش شاه ، به خط میخی وبه سه زبان پارسی باستان ، عیلامی وبابلی در این کتیبه نگاشته شده است .
عظمت این کتیبه به گونه ای است که فقط زبان تاریخی است که بدون هیچ تحریفی از دوره هخامنشیان به ما رسیده است .
بر اساس کتیبه بیستون خط میخی برای نخستین بار در جهان رمز گشایی شده است .
خط میخی از 42 علامت برای نوشتن تشکیل شده است و چون زبان فارسی باستان ساده تر از زبانهای عیلامی نو وبابلی بوده است تمدنهای سومر ، آکد و بابل و کشورهای دیگر مدیون ترجمه کتیبه بیستون هستند .
ثبت این اثر ارزشمند تاریخی در فهرست آثار جهانی در سازمان ملل متحد (یونسکو) اهمیت این اثر ارزشمند را که اولین اثر ثبت شده استان کرمانشاه بطور جهانی است روشن نموده و بدین ترتیب بیستون ارزش فرهنگی جهانی پیدا نموده و متعلق به بشریت است و هم اکنون مشتاقان فرهنگ جهانی برای دیدار تنها کتیبه مهم تاریخی جهان تشنه اند .
در این محوطه آثاری از دوران مختلف تاریخی قرار دارد که می توان به:
1- غارهای تاریک ، دودر ، آفتاب ، شکارچیان وخر(دوره پیش از تاریخ )
2- کتیبه داریوش (هخامنشی)
3- نیایشگاه مادی (ماد)
4- مجسمه هرکول (سلوکی)
5- نقش مهرداد ، گودرز وسنگ بلاش (اشکانی )
6- کاخ خسرو ، فرهاد تراش ، سنگ های تراش خورده ، پل خسرو(ساسانی)
7- کاروانسرای ایلخانی (ایلخانی)
8- کاروانسرای و کتیبه شیخ علیخان (صفوی)
پیشینه تاریخی
استان تاریخی کرمانشاه همچون دیگر نقاط کشور کهنسال ماآثاری از روزگار مجد و عظمت ایران رادرسینه کوهها وپهنه دشت های خود محفوظ کرده است . شواهد و مدارک باستان شناختی نشان می دهد این منطقه از اولین زیستگاههای انسان اولیه به شمار می رفته ویکی از مراکز مهم جمعیتی در زاگرس میانی محسوب می شده است .
تمامی مراحل وادوار زندگی انسان از عهد حجر تا دوره های تمدنی پیش از تاریخ وسپس تا تشکیل حکو متهای بزرگ سیر تحول خویش را در این محدوده طی کرده است . غار شکارچیان بیستون نکات جالبی را درباره سابقه زندگی بشر در دوران پارینه سنگی ایران روشن می دارد . پس از این دوره در حدود نه هزار سال پیش به علت گرم شدن هوا انسان غار را ترک کرده وروی به یکجا نشینی میآورد که این حرکت موجب زراعت ودامپروری و برتر از ان روستا نشینی می شود ، از جمله می توان به محوطه های گنج دره ، گاکیه و تپه سراب اشاره کرد .
انسانهای پیش از تاریخ گنج دره جزء نخستین انسانهایی بودند که در ایران سفالگری را اختراع کردند و روی به فعا لیتهای صنعتی آوردند . در هزاره چهارم پیش از میلاد استان کرمانشاه یکی از مراکز مهم تجاری و بازرگانی بوده و بازرگانانآن با بازرگانان شوشی و بین النهرینی به داد وستد کالا مبادرت می ورزیدند . وجود بازارهایی در گودین کنگاور چغاگاوانه اسلام اباد ازآن دوره ، شاهدی براین مدعاست . به استناد کتیبه های آشوری وبابلی ساکنان زاگرس اقوام لولوبی و گوتی بودند . این مردمان سخت کوش وشجاع به منظور حفاظت از این خطه مرتب با بین النهرینی ها در جنگ وستیز بودند . که در این امر به پیروزی های چشمگیری نیز نایل شدند و از آن پس دره های زاگرس قرنها مرکز تمدن و حکومتهای ایرانی و بین النهرینی بود . سر انجام ایرانیان ، تمدن خود را بر این سامان غالب ساختند .
حضور نقش بر جسته های این اقوام در سر پل ذهاب که یکی از قدیمی ترین نقش بر جسته های خاور میانه محسوب می شود ، بیانگر این موضوع است . منطقه کرمانشاه به واسطه همجواری با دولت آشور ، پیوسته در معرض تهاجم دولت مقتدر آشور بود و شاهانی چون (تیکلات پلیسر) و( شلمانصرسوم ) بارها به محدودهکرمانشاه لشکر کشی کردند .
در کتیبه های به جای مانده از آشوریان ، از سرزمین های پارسوا ، زکروتی ، مادی ها و سرزمین نیشایی نام برده شده است . نیشایی به اطراف کرمانشاه و ماهیدشت کنونی اطلاق می شد و به دلیل داشتن مراتع فراوان برای پرورش و نگهداری اسب مشهور بود . در سالنامه های آشوری از شهری به نام (الی پی ) نام برده شده است که مورخان آن را بین کرمانشاه وهمدان تشخیص داده اند و برخی دیگر نیز آن را محل فعلی کر مانشاه ذکر کرده اند .
با شکل گیری حکومت ها ، این خطه یکی از مراکز مادی محسوب می شد . از این دوره یادمان های با ارزشی چون دژگودین در کنگاور بر جای مانده است . در دوره هخامنشی با عبور جاده شاهه که یک رشته ی آن اکباتان را به بابل وصل می کرد بر رونق و ابادانی این منطقه افزود . پس از انقراض هخامنشیان در دوره سلوکی مناطقی از کرمانشاه چون بیستون و دینور محل حضور کلنی های یونانی بود ولی دیری نپایید که اشکانیان ان را شکست داده ودر این منطقه حضور پیدا کردند .
نقش برجسته های اشکانی در بیستون بیانگر این موضوع است . در این دوره بیستون یکی از مراکز مهم اشکانی محسوب می شد . در دوره ساسانی استان کرمانشاه بیش از هر دوره ی دیگری از اعتبار ورونق خاصی بر خوردار بود . شهر یاران ساسانی به علت نزدیکی این منطقه به پایتخت انها یعنی( تیسفون) ایامتابستان را در قصر های ییلاقی این منطقه می گذراندند.
در اخبار مورخان اسلامی بارها آمده است که (خسرو اول ) در نواحی طاق بستان قصرهایی ساخته بود ودر انها از (فغفور) چین ، (رای) هند ، (قیصر) ، روم ودیگر حکمرانان روزگار پذیرایی می کرد . با احداث شهرهایی چون حلوان در این منطقه و سیاست شهر سازی پادشاهان ساسانی در غرب کشور که به بنیاد شهر کرمانشاه منجر شد این حوزه بیش از پیش اعتبار یافت و شاهان ساسانی با ایجاد پل هایی بر روی رود خانه ها و ساخت بناهای عام المنفعه رفاه ورونق اقتصادی را برای مردم این دیار به ارمغان آوردند .با شکست ساسانیان توسط مسلمین مردم این منطقه جزء اولین مردمانی بودند که به دین مقدس اسلام ایمان آورده وبه ترویج ان پرداختند .
مسجد عبداله بن عمر در ریجاب – یکی از قدیمی ترین مساجد صدر اسلام – یادگاری آن زمان است .
از ان دوران ارامگاههایی از یاران وفادار پیامبر اسلام که در جنگ ها وی را یاری می کرد ند به یادگار مانده است که از ان جمله می توان به آرامگاه ابودجانه در ریجاب اشاره کرد.
در دوره خلفای عباسی یکی از چهار شهر مهم ومعتبر ولایات جبال بود. هارون الرشید خلیفه عباسی به این سامان توجه خاصی داشت . ابن حوقل واستخری (مورخین اسلامی ) شهر کرمانشاه را با عنوان شهرستانی زیبا که اشجار واب فراوان دارد یاد می کنند. مقدسی این شهر را به همراه شهرهای همدان ، ری واصفهان جزء چهار شهر معروف ایالات جبال معرفی می کند .
در سده ی سوم هجری قمری کرمانشاه در قلمرو و حکومت صفاریان قرار داشت . در سدهی چهارم هجری قمری سلسله ی کوچکی از کردها به نام (حسنویه) در ولایات غرب استقلال پیدا کرد . موسس این سلسله نزدیک 50سال در این منطقه حکمرانی کرد و قلعه ی بزرگ سرماج را مقرخود ساخت .
در سال 441 هجری قمری سلطان طغرل سلجوقی صد هزار سپاهی را برای تسخیر قلعه سرماج فرستاد وپس از چهار سال موفق به تسخیر این قلعه شد . در سده ی ششم هجری قمری سلطان سنجر سلجوقی کرمانشاه وتوابع آن را در حوزه حکمرانی برادرزاده خود سلیمان شاه ملقب به ایوه قرار داد.
در سده ی هفتم هجری قمری ، کرمانشاه نیز مانند مناطق مختلف خراسان و سایر بخش های ایران از هجوم مغول اسیب فراوان دید و سپاهیان هلاکو در این منطقه قتل وغارتی فجیع به عمل اوردند .
در اواخر دوره ایلخانی – در زمان حکومت ابو سعید – این خطه مورد توجه قرار گرفت . در زمان حکومت وی شهر سلطانیه ، چمچمال نزدیک بیستون احداث شد . در این زمان همانطور که احمداله مستوفی اشاره می کند ، کرمانشاهکرمانشاه یکی از ایالت های شانزده گانه کردستان بود . در سده ی نهم واوایل سده ی دهم هجری قمری ، کرمانشاه مورد تجاوز عثمانیان قرار گرفت . در این زمان هرسین و ماهیدشت حکومت نشین بود ، ولی از کرمانشاه نامی در میان نیست.
در زمان صوفیه کرمانشاه اهمیت واعتبار بسیار کرد. در دروه ی سلطنت شاه طهماسب اول حکومتی به نام کلهر ودر زمان شاه صفی حکومتی با عنوان سنقر و کلهر در این حدود تشکیل و به خوانین زنگنه تفویض شد . در حقیقت از این زمان تجدید بنای کر مانشاه و تشکیل ولایت فعلی شروع می شود .
همزمان با حمله افغان وسقوط اصفهان ، کرمانشاه نیز با تجاوز عثمانی ها مواجه شد و بار دیگر رو به ویرانی نهاد . در زمان حکومت زندیه خوانین زنگنه و اهالی کرمانشاه نخست حکومت کریم خان را نپذیرفتند ،به همین جهت کرمانشاه مدتی با محاصره و خرابی مواجه شد . در دوره قاجاریه ، کرمانشاه اعتبار و اهمیت بسیار پیدا کرد. فتحعلی شاه در سال 1221 هجری قمری یکی از پسران خود به نام محمد علی میرزای دولتشاه را به سمت سر حدداری عراقین منصوب و ایالات خوزستان را نیز ضمیمه ی قلمرو او کرد. در این زمان کرمانشاه به یک پایگاه نظامی مجهز علیه دولت عثمانی تبدیل شد .
در جنگ جهانی اول کرمانشاه به تصرف قوای عثمانی درامد ولی بعد از سقوط بغداد انها عقب نشینی کردند .
در جنگ جهانی دوم نیز کرمانشاه به تصرف قوای نظامی انگلستان درآمد. ظاهراً از سده ی سوم هجری قمری به بعد در اسناد ومتون از این شهر به کرمانشاهان یاد شده است .
شهرستان بیستون
بیستون در30 کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه قرار دارد. در متون تاریخی به نام های بغستان به معنی جایگاه خدایان بهیستان ، بهیستون ، بهستون ، بهستان ، و بیستون یاد شده است . در این محوطه آثاری از دوران مختلف تاریخی قرار دارد که می توان به:
1- غارهای تاریک ، دودر ، آفتاب ، شکارچیان وخر(دوره پیش از تاریخ )
2- کتیبه داریوش (هخامنشی)
3- نیایشگاه مادی (ماد)
4- مجسمه هرکول (سلوکی)
5- نقش مهرداد ، گودرز وسنگ بلاش (اشکانی )
شهرستان کرمانشاه
شهرستان کرمانشاه در مرکز استان کرمانشاه می باشد که در فاصله 526 کیلومتری جنوب غربی تهران ودر مسیر راه اصلی تهران – خسروی واقع شده است . ارتفاع آن از سطح دریا 1410 متر است . این شهرستان از شمال به استان کردستان ، از شرق به شهرستان صحنه ، از غرب به شهرستان اسلام اباد واز جنوب به شهرستان هرسین محدود می شود . با نام طاق وسان و طاقبستان می شناسند .
از آثار تاریخی وطبیعی شهرستان کرمانشاه می توان به مجموعه تاریخی طاق بستان ، پل کهنه کرمانشاه ، تکیه معاون الملک ، تکیه بیگلربیگی ، مسجد جامع ، مسجد عمادالدوله ،گوردخمه سان رستم ، کاروان سرا وپل ماهیدشت،سراب نیلوفر ، سراب یاوری ، طالاب هشیلان و.... اشاره کرد
صنایع دستی و غذاها و شیرینی های استان کرمانشاه
تمدن هزار ساله این دیار و دستان هنرمند مردمان این مرز وبوم موجب شده که کرمانشاه از دیر باز مهد صنایع دستی باشد و نقش و نگارهای هنرمندانه هنرمندان صاحب ذوق این خطه نه تنها در ایران بلکه در بیشتر کشورها شناخته شده است . نقش ونگارهایی که در گلیم ها ، قالی ها و موج های هنرمندان این مردم جلوه گر ی می کند نشان از زندگی دارد . زندگی مردمی ساده و سخت کوش که علاوه بر تامین نیازهای زندگی خود ، شکوه وهنر را هدیه می دهند .
آری : هنرهایی چون قلم زنی ، ساخت ابزارهای فلزی ، حکاکی ، نمد مالی ، قالی بافی ، گلیم بافی ، موج وگیوه بافی ، جاجیم و چیغ بافی ، منبت کاری وسخت ساز همه وهمه نشان از روح بی آلایش و دستان بی ریای مردمی است که عشق رادرعشق می تنند وزیبایی می آفرینند . در کرمانشاه غذاهایی نیز پخت می شوند که طعم ومزه بسیار لذیذی دارند از جمله این غذاها بیشتر میتوان به خورشت خلال بادام ، ترخینه ، سیب پلو ، بژی ،چنگال،زو وکره،آش عباسعلی و شلمین اشاره کرد.
آب هوا
استان کرمانشاه دارای آب وهوای معتدل کوهستانی است. این استان از نظر آب وهوا تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارند که از آن جمله می توان به ورود و عبور جریان هوای مدیترانه ای می توان اشاره کرد : این جریان هوا عامل اصلی بارندگی در استان کرمانشاه می باشد
منابع آب
وجود کوههای بلند و وزش بادهای مرطوبی که از طرف مدیترانه واقیانوس اطلس می وزد و نیز بارش برف و باران نسبتاً زیاد ، باعث ذخیره شدن آب های زیرزمینی و جاری شدن رود های متعدد در نواحی مختلف این استان شده است .
برخی از رودها عبارتند از : رود قره سو – رود گاماسیاب – رود دینور آب – رود مرگ – رود راز اور – رود جامیشان – رود سیران – رود الوند – سراب ها (چشمه ها )
